Hocam?

İngilizcede Geniş Zaman

Bir eylem veyahut durumla ilişkilendirilen geniş zaman kipi, belirtilen iş, oluş ya da edimin her zaman yapıldığını, her zaman yapılacağını veya her zaman yapılmakta olduğunu belirtir. İngilizcede bu zaman kipi durum ve iş, hareket bildiren fiiller için ayrı ayrı çekimlenmektedir. Bu anlamda, ele alınması gereken ilk konu ''Olmak (to be)'' fiilinin geniş zamandaki halleridir.

Olmak (to be) Fiili

''Olmak (to be)'' fiili, Türkçede olduğu gibi İngilizcede de bir oluşu veya durumu belirtmektedir. Örneğin, bir kişi, hayvan ya da eşyanın sıfatlarından bahsederken, veyahut bir durumu açıklarken bu fiil kullanılır. Ancak, ''to be'' fiili geniş zamanda yalın hali ile değil, bu zamana has ve özneden özneye değişen halleri ile kullanılmaktadır. Bu fiilin geniş zamandaki halleri ve birlikte kullanıldığı özneleri aşağıdaki tabloda bulabilirsiniz.

Geniş Zaman Hali Birlikte Kullanıldığı Özne
Am

I
Is

He/She/It
Are

You, We, They

''to be'' fiilinin geniş zamandaki cümle yapısı ise aşağıdaki gibidir:

1. Öge 2. Öge 3. Öge
Subject am/is/are Object

Söz dizimde ''to be'' fiilin hallerinin yer değiştirmesi, cümle yapısında köklü değişikliklere yol açabilir. Bu manada, olumlu-olumsuz cümle ve soru yapılarını da dikkatlice incelemek gerekiyor:

Özne Olumlu (Affirmative) Olumsuz (Negative) Soru (Interrogative)
I I am Turkish.

I am not Turkish.

Am I Turkish?

You You are Turkish.

You are not Turkish.

Are you Turkish?

He/She/It He/She/It is Turkish.

He/She/It is not Turkish.

Is He/She/It Turkish?

We We are Turkish.

We are not Turkish.

Are we Turkish?

They They are Turkish.

They are not Turkish.

Are they Turkish?

Yukarıdaki tabloda görüldüğü üzere, olumlu cümle yapısı için özneden sonra ''to be'' fiilinin özne için uygun hali getirilmekte ve nesne ile cümle tamamlanmakta. Olumsuz yapı için, ''to be'' fiilinin hallerinden hemen sonra olumsuzluk eki olan ''not'' getirilmekte. Soru için ise, söz dizimde sadece özne ve ''to be'' yer değiştirmekte.

Basit ama önemli birkaç kural:

- ''to be'' fiili, üç farklı kalıpta kullanılabilir: bir isimle (noun), bir sıfatla (adjective) ya da bir edatla (preposition):

be + noun be + adjective be + prepositional phrase
I am a teacher.

She is beautiful.

We are from Turkey.

Ben bir öğretmenim. O güzeldir. Biz Türkiyedeniz.

- Olumsuzluk eki olan ''not'', çoğu zaman isn't, aren't gibi kısaltılarak kullanılmaktadır. Lakin, ''am not'' için bir kısaltma söz konusu değildir.

- ''am/is/are'', olumlu cümlelerde özne ya da şahıs zamirleri ile çoğu zaman kısaltılarak da kullanılabilir. Bu durumda am = 'm, is = 's ve are = 're olarak kısaltılabilir.

- ''to be'' fiilini geniş zamanda çekimlerken, öznenin tekil ya da çoğul olup olmadığına dikkat edilmelidir. Örneğin, I tek başına ''am'' ile kullanılırken, I and you gibi çoğulluk gösteren bir özne ''are'' ile kullanılmaktadır. Ayrıca, topluluk belirten isimler İngilizcede tekil olarak ele alındığından, family (aile), team (takım) ve group (grup) gibi isimler de ''are'' yerine ''is'' ile kullanılılır.

İş-Hareket Bildiren Fiiller

İş-hareket bildiren fiiller geniş zamanda yalın haliyle çekimlenir. Ancak üçüncü tekil şahıs zamiri, istisnai olarak, fiillerin sonuna ''-s'' takısının eklenmesiyle birlikte kullanılır.

Özne Fiil Nesne
I, You, We, They V1 O
He/She/It Vs O

Üçüncü şahıs zamiri ile birlikte kullanılan ''-s'' takısı, fiillerin son harfi ya da son iki harfine göre ''-es'' veya ''-ies'' biçimine dönüşür. Bu dönüşümlerin birlikte kullanıldığı harf kombinasyonlarını ve örneklerini aşağıdaki tabloda bulabilirsiniz:

''-es'' takısı alan fiiller ''-ies'' takısı alan fiiller
-ch ile biten fiiller: watches

-ss ile biten fiiller: passes

-sh ile biten fiiller: washes

-x ile biten fiiller: fixes

-o ile biten fiiller: goes
consonant (sessiz) + y ile biten fiiller: studies

(Eğer bir fiil -y ile bitiyorsa ve -y'den önceki harf sessiz ise, -y düşer ve yerine -ies eki gelir. Lakin -y'den önce bir sesli harf (vowel) varsa, fiilin sonuna sadece -s takısı gelir. Örneğin: plays)

Geniş zamanda fiil çekimleri esnasında yukarıdaki fiillerin dışında ''-s'' takısı almayan iki düzensiz fiil bulunmakta: ''to be (olmak)'' ve ''to have (sahip olmak)''. Olmak fiilinin öznelere göre ''am/is/are'' biçimlerini aldığını görmüştük. Sahip olmak fiili ise öznelere göre ikiye ayrılmaktadır: ''have'' ve ''has''. Aşağıdaki tabloda bu fiilin öznelere göre kullanım şeklini bulabilirsiniz:

Have Has
I

You

We

They
He

She

It

Cümle Yapıları:

İş-hareket bildiren fiillerin olumlu cümle yapısında, fiilin yalın hali kullanılırken, olumsuz yapı ve soru biçiminde yardımcı fiil olan ''do'' devreye girer. Bu fiil öznelere göre ''do'' ya da ''does'' olarak çekimlenir. Özne ''I, You, We, They'' öznelerinden biri ise ''do'', ''He/She/It'' öznelerinden biri ise ''does'' kullanılır. Özne birden fazla ise, bu kez yine ''do'' kullanılmaktadır. Üçüncü şahıs zamiri ile kullanılan olumsuz cümledeki ya da soru yapısındaki fiilin, normal şartlarda olumlu cümlede sonuna eklenen ''-s'' takısı ve biçimleri de kaldırılır. Çünkü ''-s'' takısı yardımcı fiil olan ''does'' ile birlikte kullanıldığı için, ikinci kez kullanılmasına gerek yoktur. Akılda kalması adına, fiile eklenen ''-s'' takısının sadece olumlu cümle yapısında kullanıldığı söylenebilir.

Aşağıdaki tabloda yardımcı fiillerin söz dizimdeki yerlerini görebilirsiniz:

Olumlu (Affirmative) Olumsuz (Negative) Soru (Interrogative)
I, You, We, They + V1 + O I, You, We, They + do not + V1 + O Do + I, You, We, They + V1 + O?
He/She/It + Vs + O He/She/It + does not + V1 + O Does + He/She/It + V1 + O?

Tabloda görüldüğü üzere, olumlu cümle yapısında öznelerden sonra, özneye göre fiilin yalın ya da ''-s'' takısı ile kullanılan biçimi gelmektedir. Olumsuz cümle yapısında özne ile fiil arasına yardımcı fiil ve ''-not'' olumsuzluk eki gelirken, soru yapısında ise yardımcı fiiller öznelerin başına gelmektedir. Hem olumsuz hem de soru yapılarında fiiller, özne farkı olmaksızın, yalın (v1) hali ile kullanılmaktadır. Aynı zamanda, yardımcı fiillerin olumsuz halleri ''don't'' ve ''doesn't'' olarak kısaltılabilmektedir.

Zaman kiplerinde soru yapıları sadece ''Yes (Evet) or (ya da) No (Hayır)'' soruları olarak bilinen ve yardımcı fiilin özne önüne cümle başına getirilmesiyle yapılan soru tipinden oluşmayabilir. Cümlenin ögelerini belirlememizde yardımcı olan diğer soru kelimeleri ile de zaman kiplerinde soru yapıları oluşturulabilmektedir. Bu tür soru tiplerinde, soru kelimesi cümlenin en başında, yardımcı fiil hemen ardında ve beraberinde de özne ve ana fiil yer almaktadır. Aşağıdaki tabloda bu soru tiplerini ve cümledeki dizilişlerini görebilirsiniz.

Soru kelimesi İş-hareket bildiren fiiller ile kullanılan sorulardaki yapısı Olmak (to be) fiili ile kullanılan sorulardaki yapısı
What What + do/does + S + V1 + O + ? What + am/is/are + S + ?
Which Which + Noun + do/does + S + V1 + 0 + ? Which + Noun + am/is/are + S + ?
Who Who + V1/Vs + O + ? Who + am/is/are + ?
Whom Whom + do/does + S + V1 + O + ?
When When + do/does + S + V1 + 0 + ? When + am/is/are + S + ?
Where Where + do/does + S + V1 + 0 + ? Where + am/is/are + S + ?
Why Why + do/does + S + V1 + 0 + ? Why + am/is/are + S + ?
How How + do/does + S + V1 + 0 + ? How + am/is/are + S + ?

Yukarıdaki soru kelimelerinden yalnızca ''Who'' harici tüm soru ekleri bir yardımcı fiil ile kullanılırken, ''Who'' soru kelimesinin aradığı cümle ögesi özne olduğu ve aranan özne de bilinmediği için bir ana fiil ile birlikte, ''Which'' soru kelimesi ise genellikle bir isim ile beraber kullanılmaktadır. Ayrıca bu soru kelimelerinin kullanımı sadece bu zamana bağlı değildir. Diğer zamanlarda, ilgili zamanda kullanılan yardımcı fiiller ile birlikte, kullanılabilirler.

Aşağıdaki örnek cümleler ile konuyu pekiştirebilirsiniz:

Olumlu (Affirmative) Olumsuz (Negative) Soru (Interrogative)
I work in a language school.



Bir dil okulunda çalışırım.
I don't work in a language school.



Bir dil okulunda çalışmam.
Do I work in a language school?



Bir dil okulunda çalışır mıyım?
He/She works in a language school.



O, bir dil okulunda çalışır.
He/She doesn't work in a language school.



O, bir dil okulunda çalışmaz.
Does he/she work in a language school?



O, bir dil okulunda çalışır mı?
You work in a language school.



Bir dil okulunda çalışırsın.
You don't work in a language school.



Bir dil okulunda çalışmazsın.
Do you work in a language school?



Bir dil okulunda çalışır mısın?
We work in a language school.



Bir dil okulunda çalışırız.
We don't work in a language school.



Bir dil okulunda çalışmayız.
Do we work in a language school?



Bir dil okulunda çalışır mıyız?
They work in a language school.



Bir dil okulunda çalışırlar.
They don't work in a language school.



Bir dil okulunda çalışmazlar.
Do they work in a language school?



Bir dil okulunda çalışırlar mı?

Zaman İfadeleri ve Sıklık Zarfları

Bir cümlenin hangi zamanda kullanıldığını cümle yapısından anlayabileceğiniz gibi, birlikte kullanıldığı zaman ifadeleri, veyahut sıklık zarfları ile de anlayabilirsiniz. Aşağıda geniş zamanla en sık kullanılan zaman ifadelerini ve sıklık zarflarını bulabilirsiniz.

Zaman İfadeleri (Time Expressions) Sıklık Zarfları (Adverbs of Frequency)
every day/week/month/year



her gün/hafta/ay/yıl

once a day/week/month/year



günde/haftada/ayda/yılda bir kez

twice a day/week/month/year



günde/haftada/ayda/yılda iki kez

three times a day/week/month/year



günde/haftada/ayda/yılda üç kez

in the morning/evening/afternoon



sabahları/akşamları/öğlenleri

at night



geceleri

on Monday, Friday etc...



Pazartesileri, Cumaları vb...

in May/July etc...



Mayısta, Temmuzda vb...

always



her zaman

almost/nearly always



neredeyse her zaman

very often



çok sık

usually/generally



genellikle

often/frequently



sık sık

sometimes/occasionally



bazen

rarely/seldom



nadiren

hardly ever/scarcely ever/almost never



neredeyse hiç

never



hiç

Sıklık Zarfları ile ilgili bazı kurallar:

1) Bir cümlede zaman ifadeleri genellikle söz dizimde sonda kullanılsa da, sıklık zarfları yardımcı fiil yoksa özneden sonra, yardımcı fiil varsa, yardımcı fiilden hemen sonra kullanılır. Örneğin:

English Türkçe
I study English every day.

Her gün İngilizce çalışırım.
We sometimes go to cinema.

Sinemaya bazen gideriz.
She is always happy.

O her zaman mutludur.

2) ''frequently'', ''sometimes'' ve ''occasionally'' gibi sıklık zarfları olumsuzluk ekinden önce kullanılmaktadır. (Birinci tekil şahıs için geçerli değildir. ''am'' ile ''not'' arasında kullanılırlar.) Örneğin:

English Türkçe
She sometimes doesn't want to work.

Bazen çalışmak istemez.
They frequently don't talk to us.

Sık sık bizimle konuşmazlar.
I am sometimes not attentive.

Bazen özenli değilimdir.

3) ''seldom'', ''rarely'', ''hardly ever'', ''almost never'' ve ''never'', olumsuz yapılarda kullanılmaz. Sadece olumlu cümlelerde kullanılan bu zarflar olumsuz mana taşır. Örneğin:

English Türkçe
We hardly ever see each other.

Birbirimizi zar zor görürüz.
He is never punctual.

Hiç dakik değildir.

4) ''seldom'', ''rarely'' gibi zarflar, anlamı pekiştirmek için ''very'' ya da ''quite'' gibi ifadelerle kullanıldığında cümlenin sonunda yer alabilirler. Örneğin:

English Türkçe
I drink alcohol very seldom.

Çok nadir alkol içerim/kullanırım.

5) Olumsuz mana taşıyan sıklık zarfları, yine anlamı pekiştirmek amacıyla, devrik cümle yapısında da kullanılabilirler. Devrik cümlede sıklık zarfı en başta kullanılır; yardımcı fiil ve özne ile cümle devam ettirilir. Örneğin:

English Türkçe
Never do I curse!

Asla lanet okumam!
Scarcely ever does he smoke.

Neredeyse hiç sigara içmez.

Geniş Zamanın Farklı Kullanımları

Olmuş, tamamlanmış durum ya da olaylar geçmiş zaman dışında bazen geniş zaman ile de aktarılır. Bu kullanım genelde gazete ve dergilerde yaygındır.

Uçak, otobüs, tren gibi ulaşım araçlarının programlarından bahsederken; veyahut, tiyatro, sinema ya da benzeri etkinliklerin başlama-bitiş saatlerini belirtirken, geniş zaman gelecek zamana atıfta bulunarak kullanılabilmektedir.

Emphatic ''Do''

Normal şartlar altında olumlu cümlelerde yardımcı fiil görevi ile ''do'' ya da ''does'' kullanılmaz diye belirtmiştik. (Eğer ana fiil görevinde ise ''do'' ve ''does'' kullanılabilir.) Ancak bazen cümleyi vurgulamak için ''do'' ve ''does'' yardımcı fiillerini olumlu cümlelerde ana fiil ile birlikte kullanabiliriz. Lakin bu durumda, ''do/does'' yardımcı fiilinden sonra gelen ana fiil yalın hali (v1) ile kullanılmak zorundadır. Örneğin:

English Türkçe
She does speak English!

Tabii ki İngilizce konuşur!
I do know who you are!

Kim olduğunu elbette biliyorum!



Yazan: